Ochrona roślin

04 Wrzesień 2018

Nowe zagrożenia fitosanitarne dla Polski

W raporcie nr 5 opublikowanym na stronie internetowej PIORiN, inspekcja informuje o nowych zagrożeniach fitosanitarnych dla Polski. Są wśród nich m.in. wirusy, bakterie i szkodniki zagrażające uprawom ziemniaków, kukurydzy oraz papryki.

1. Wirusy stwierdzone w ziemniakach z Peru przewożonych w bagażu pasażera, podróżującego do Holandii.

W bagażach pasażerów podróżujących po całym świecie może niestety znajdować się różnorodny materiał roślinny, pomimo, że jest to ograniczone do niewielkich ilości określonego asortymentu (przykładowo całkowicie zabroniony jest przewóz w bagażu wszelkich roślin do sadzenia). W kraju pochodzenia materiał ten, przykładowo w przypadku zakupu w sklepie, na targu itp. zwykle nie podlega wymaganym przy wywozie do innych krajów badaniom na obecność organizmów szkodliwych dla roślin. Dlatego może być on porażony przez szkodniki oraz bakterie, grzyby i wirusy patogeniczne dla roślin. Szczególne zagrożenie może stwarzać materiał pochodzący z krajów nieeuropejskich, gdyż może przyczynić się do przeniesienia do Europy organizmów szkodliwych dla roślin, których jak dotąd nie odnotowano na tym kontynencie.

W 2016 r. na lotnisku Amsterdam Schiphol (Holandia) podczas kontroli bagażu pasażera przybywającego do Unii Europejskiej stwierdzono obecność pięciu woreczków foliowych zawierających niedużą liczbę bulw ziemniaka (Solanum tuberosum) pochodzących z Peru. Należy przy tym nadmienić, że sprowadzanie do Unii Europejskiej bulw ziemniaka pochodzących z krajów Ameryki Południowej jest zabronione. Ziemniaki zostały zakwestionowane przez służby celne, a z każdego woreczka (uznanych za oddzielne partie) pobrano 6-10 bulw, które wysadzono w szklarniach kwarantannowych Krajowego Laboratorium Referencyjnego Holenderskiej Służby Ochrony Roślin z przeznaczeniem do badań wirusologicznych. Na liściach roślin wyhodowanych z niektórych spośród analizowanych bulw stwierdzono chlorozy na wskazujące na możliwość występowania wirusów. Szczegółowe analizy wirusologiczne wykazały obecność w roślinach ziemniaka 10 wirusów roślinnych, wliczając w to nieeuropejskie wirusy kwarantannowe, przy czym materiał pochodzący z poszczególnych partii był porażony przez 2-4 wirusy. Nie stwierdzono natomiast wiroidów. Wirusami stwierdzonymi podczas badań były: Andean potato latent virus, Andean potato mottle virus, Arachacha virus B, Potato virus A, Potato virus B, Potato virus V, Potato virus X, Potato yellowing virus. Ponadto zidentyfikowano nowe wirusy: z grupy tymowirusów oraz z podrodziny Trivirinae, a także  nowy wirus z grupy komowirusów (wymaga to dalszych, szczegółowych badań)

W przypadku wysadzenia bulw prawdopodobieństwo przeniesienia wirusów na uprawy ziemniaków i innych roślin żywicielskich jest znaczne. Szczególne duże zagrożenie stwarzają w tym przypadku wirusy nie notowane w Europie, których potencjał do zadomowienia się w warunkach europejskich może być bardzo duży.

Powyższy przykład wskazuje, że przewożenie bulw ziemniaka pochodzących z krajów nieeuropejskich w bagażach pasażerów może stwarzać zagrożenie fitosanitarne dla upraw ziemniaka w Europie. Dlatego podczas podróży zagranicznych nie należy nabywać takiego materiału w celu przywiezienia go do Polski.

 

2. Bakteria Pantoea stewartii subsp stewartii (Smith) Mergaert, Verdonck et. Kersters (syn. Erwinia stewarii (Smith) Dye) zagrożeniem dla upraw kukurydzy w Europie.

Pantoea stewartii subsp. stewartii jest bakterią rodzimą dla Ameryki. Występuje ona w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Afryce i Azji. Bakteria ta była notowana w kilku krajach europejskich, lecz w chwili obecnej wykazywana jest na Ukrainie i we Włoszech, gdzie w maju 2018 r. wykryto w uprawie  kukurydzy dwa kolejne jej ogniska. W 2013 r. przechwycono we Włoszech porażone przez P. stewartii subsp. stewartii nasiona kukurydzy pochodzące z Polski. Producent nasion wyprodukował go z materiału nasiennego zakupionego w 2007 r. we Francji i rozmnażanego we własnym gospodarstwie. Nasiona pochodzące z porażonej partii przeznaczono na paszę dla zwierząt.  Wszystkie inne partie nasion kukurydzy z tego gospodarstwa zostały przebadane na obecność P. stawartii subsp. stewartii i uznane za wolne od  patogena. W trakcie badań prowadzonych przez laboratoria PIORiN od 2012 r., w próbkach nasion kukurydzy wyprodukowanego na terytorium Polski nie stwierdzono występowania tej bakterii.

Najważniejszym żywicielem jest  kukurydza (Zea mays), przy czym szczególnie wrażliwa jest kukurydza cukrowa, ale porażana jest też kukurydza koński ząb, kukurydza twarda, kukurydz mączysta i kukurydza pękająca. Alternatywnym żywicielem jest trawa z gatunku Setaria pallidefusca.  Incydentalnie patogena stwierdzano na chlebowcu różnolistnym (Artocarpus heterophyllus), dracenie Sandera (Dracaena sanderiana), Tripsiacum dactyloides, Zea maxicana oraz generalnie na roślinach z rodziny traw (wiechlinowatych) (Poaceae). W krajach Unii Europejskiej patogen ten podlega obowiązkowi zwalczania.

W Ameryce Północnej głównym wektorem patogena są chrząszcze z gatunku Chaetocnema pulicaria (Coleoptera, Chrysomelidae). Na większe odległości gatunek tej jest przenoszony wraz z porażonym ziarnem kukurydzy.

Opisany przypadek przechwycenia patogena we Włoszech w nasionach kukurydzy z Polski wskazuje na możliwość rozwoju tego gatunku w naszym kraju. Jednocześnie brak dalszych wykryć bakterii w Polsce wskazuje, że nie nastąpiło jego zadomowienie się i na chwilę obecną nie występuje on w naszym kraju. Wynika to prawdopodobnie z faktu nie  występowania w Polsce wektora Chaetocnema pulicaria oraz nieodpowiednich (zbyt chłodnych) warunków klimatycznych niezbędnych do rozwoju patogena. Bardzo istotne jest, aby do siewu stosować wyłącznie nasiona kukurydzy wolne od P. stewartii subsp. stewartii.                 

 

3. Pierwsze wykrycie (odłowienie na pułapkę feromonową) Thaumatotibia leucotreta (Meyirck) w Niemczech

Thaumatotibia leucotreta jest motylem. Gąsienice tego gatunku porażają około 70  gatunków roślin zdrewniałych i zielnych, wliczając w to awokado (Persea americana), bawełnę (Gossypium hirsutum), brzoskwinię (Prunus persica), cytrusy (Citrus spp.), fasolę (Phaseolus spp.), granat (Punica granatum), gujawę (Psidium guajava), kawę (Coffea spp.), kakao (Theobroma cacao), kukurydzę (Zea mays), liczi (Litchi sinensis), makadamię (Macadamia ternifolia), mango (Mangifera indica), oskomian pospolity (Averrhoa carambola), paprykę (Capsicum spp.), persymonę (Diospyros kaki), rącznik (Ricinus communis), różę (Rosa spp.) i winorośl (Vitis vinifera). W krajach Unii Europejskiej gatunek ten podlega obowiązkowi zwalczania. T. leucotreta powszechnie występuje w krajach afrykańskich, a występowanie tego gatunku notuje się też od 1984 r. w Izraelu. W 2009 r. szkodnika stwierdzono  w Holandii, na papryce uprawianej w jednej ze szklarni (ognisko zlikwidowano). Szkodnik był przechwytywany w kilku krajach europejskich (Belgia, Dania, Finlandia, Hiszpania, Holandia, Szwecja, Wielka Brytania), głównie na importowanych owocach. W sierpniu 2018 r. na pułapkę feromonową wywieszoną w szklarniowej uprawie papryki w Saksonii (Niemcy) odłowiono 1 samca T. laucotreta.  W trakcie lustracji nie stwierdzono obecności roślin porażonych przez szkodnika ani dalszych jego okazów. Prawdopodobnym źródłem przeniesienia szkodnika były importowane owoce lub warzywa przewiezione do pobliskiego supermarketu.

W trakcie obrotu międzynarodowego szkodnik może być przenoszony przede wszystkim na owocach cytrusowych, owocach Prunus spp., winogronach. papryce świeżej, kwiatach ciętych np. róży, a rzadziej na roślinach do sadzenia i doniczkowych. W ten sposób mógłby on przeniknąć także do Polski.

Jest to gatunek ciepłolubny, dlatego w przypadku przeniknięcia do Polski mógłby rozwijać się przede wszystkich w uprawach szklarniowych, zwłaszcza papryki.

 

am

Źródło: PIORiN

Zobacz także więcej artykułów z tej kategorii

Facebook